Yavru köpek aşı takvimi: genelde nasıl işler?

Çoğu yavru şuna benzer bir düzeni izler: temel aşılar 6–8 haftalıkken başlar, yavru en az 16 haftalık olana kadar 2–4 haftada bir tekrarlanır ve 26 haftada ya da sonrasında bir doz daha yapılır. Bu, WSAVA'nın (Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği) 2024 aşılama kılavuzlarının önerisidir. Gerçek takvimler ülkeden ülkeye, aşı ürününe ve kliniğe göre değişir; bu sayfayı bir plan olarak değil arka plan bilgisi olarak gör. Yavrunun hangi aşılara ne zaman ihtiyacı olduğuna veterinerin karar verir.

Temel aşılar nedir?

WSAVA temel aşıları her köpeğin alması gereken aşılar olarak tanımlar. Dünyanın her yerindeki köpekler için bunlar üç ciddi viral hastalığa karşı korur:

• Köpek gençlik hastalığı virüsü (distemper, CDV)
• Enfeksiyöz köpek hepatitine yol açan köpek adenovirüsü (CAV)
• Köpek parvovirüsü (CPV)

WSAVA bazı yerlerde veterinerlerin başka aşıları da temel saydığını belirtir. Kuduzun endemik olduğu yerlerde tüm köpeklerin aşılanmasını önerir; köpek leptospirozunun yaygın olduğu ve uygun aşıların bulunduğu yerlerde leptospiroz aşısı şiddetle önerilir ve o yerlerde temel aşı sayılır.

Temel olmayan aşılar, köpeğin nerede ve nasıl yaşadığına göre önerilir; örneğin köpek öksürüğü (kennel cough) aşıları (köpek parainfluenza virüsü ve Bordetella gibi). WSAVA temel olmayan aşıların seçiminin veteriner ile sahip arasında dikkatli bir konuşma gerektirdiğini söyler.

Yavrular için genel düzen (WSAVA)

Kaynak: WSAVA'nın köpek ve kedilerin aşılanmasına yönelik 2024 kılavuzları. Kuduz ve leptospiroz, kendi ürün talimatlarına ve yerel kurallara göre uygulanır.

1234

816 hf26 hf1 yıl

1. 16–8 hafta: ilk temel doz.
2. 22–4 haftada bir: yavru en az 16 haftalık olana kadar ek dozlar (2 haftada birden sık değil).
3. 316 hafta veya üzeri: son yavru dozu.
4. 426 haftada veya sonrasında: bir sonraki temel doz.

Kaynak: WSAVA 2024 kılavuzları, yukarıdaki tablodaki gibi. Takvimler ülkeden ülkeye, aşı ürününe ve kliniğe göre değişir. Yavrunun hangi aşılara ne zaman ihtiyacı olduğuna veterinerin karar verir.

Yavruların neden birkaç doza ihtiyacı var?

Yavru antikorları annesinden alır. Anneden gelen bu antikorlar onu ilk haftalarda korur, ama aşıların işleyişine de engel olur. WSAVA kılavuzları bu antikorların düzeyinin yavrular arasında, hatta aynı batındaki yavrular arasında bile çok değiştiğini; bu yüzden belirli bir yavruda aşının tam olarak ne zaman "tutacağını" bilmenin imkânsız olduğunu açıklar.

Çözüm, aşıyı birkaç haftada bir tekrarlamaktır; bu, yavrunun korumasız kaldığı dönemi daraltır. WSAVA 16 haftada ya da sonrasında yapılan dozu erken dozların en önemlisi olarak görür; çünkü o zamana kadar yavruların büyük çoğunluğunda annenin antikorları azalmış olur. 26 haftada ya da sonrasında yapılan ek doz, antikorları 16 haftada hâlâ engel olan azınlığı yakalamak içindir.

Veterinerinin takvimi neden farklı görünebilir?

Veterinerinin planı tabloyla birebir örtüşmezse şaşırma. Takvimler yerel hastalık riski, ulusal kurallar, mevcut aşı ürünleri ve yavrunun ne zaman başladığı nedeniyle değişir. İki örnek:

• Birleşik Krallık: PDSA'ya göre yavrular ideal olarak yaklaşık 6–8 haftalıkken 2–4 hafta arayla 2 enjeksiyonla başlar; bazı yavruların üçüncüye ihtiyacı olur. Birleşik Krallık'ta köpekler parvovirüs, gençlik hastalığı, enfeksiyöz hepatit ve leptospiroza karşı aşılanır; leptospiroz yıllık rapel gerektirir, diğerleri üç yılda bir tekrarlanır.
• İsveç: İsveç Kennel Kulübü (SKK), gençlik hastalığı, hepatit ve parvovirüse karşı yaklaşık 8 haftada bir temel aşı (genelde yetiştirici ayarlar), 12 haftada bir aşı daha ve yaklaşık bir yaşında bir aşı tanımlar; köpek öksürüğü (parainfluenza) aşısı da önerilir. İsveç Ulusal Veterinerlik Enstitüsü (SVA) kişisel tavsiye için sahipleri veterinere yönlendirir.

Hiçbiri "doğru" ya da "yanlış" değil; yerel koşulları ve ürünleri yansıtırlar. Veterinerinin planı WSAVA'nınkinden farklıysa nedenini sorman son derece makul.

Yavrun tam korunmadan önce

Yavrunu eve getirdiğin zaman ile temel aşı serisinin son dozu arasındaki haftalar, sosyalleşme için de en önemli haftalardır; bu yüzden çoğu tavsiye tamamen evde kalmaktan çok riski yönetmekle ilgilidir. WSAVA kılavuzları, aşı serisi tamamlanmadan önce dikkatli bir sosyalleşmeye başlanabileceğini belirtir. PDSA'nın pratik önerileri:

• yavrular temel aşı serisinin son enjeksiyonundan 2–4 hafta sonra tam korunur;
• o zamana kadar kamuya açık yerlerde yavrunu yürütmek yerine kucağında taşı;
• aşısız köpeklerin girmediği sürece kendi bahçen sorun değil;
• yavrunun hane dışından aşısız köpeklerle bir araya gelmesine izin verme.

Yavrunun ne zaman yürüyüşlere ve yavru kurslarına başlayabileceğini veterinerine sor. Bu arada zamanı tuvalet eğitimi, nazik dokunma alıştırmaları ve kısa, sakin yeni deneyimler için kullan.

Aşıdan sonra: ne normal?

PDSA'ya göre çoğu köpekte hiç yan etki görülmez. Görülürse genelde hafiftir; ateşte hafif yükselme, düşük enerji ya da iştahta azalma gibi, ve 24–48 saat içinde geçer. Yavrun bundan daha uzun süre hasta görünürse ya da herhangi bir tepki seni endişelendirirse veterinerine başvur.

Aşıdan sonraki günün sakin geçmesi normaldir. Yavrunun dinlenmesine izin ver, iştahına ve enerjisine göz kulak ol. Öğünleri, şekerlemeleri ve yürüyüşleri DogsLife'a kaydediyorsan aşıdan sonraki günü normal bir günle karşılaştırmak ve veterinerine söylemek için alışılmadık bir şeyi fark etmek kolaydır. Aşı tarihini de veterinerinin kaydının yanında oraya not edebilirsin; böylece bir sonrakinin ne zaman geleceğini bilirsin.

Yetişkin rapelleri ve sağlık kontrolleri

WSAVA gereksiz aşı yapılmamasını önerir: modern temel aşılar uzun yıllar süren bağışıklık sağladığı için yetişkin köpeklere temel aşılar 3 yılda birden sık yapılmamalıdır. Temel olmayan aşıların ise koruması yaklaşık bir yıl sürdüğünden genelde her yıl yapılması gerekir. WSAVA, aşılardan çok daha fazlasını kapsayan yıllık bir sağlık kontrolünü teşvik eder.

Veterinerine ne sormalı?

• Yavrum için hangi temel ve temel olmayan aşıları öneriyorsunuz, neden?
• Kalan yavru dozları hangi tarihlerde?
• Yavrum yürüyüşler, kurslar ve diğer köpeklerle tanışmak için ne zaman yeterince korunmuş olacak?
• Yavrumun yaklaşık 6 aylıkken ya da yaklaşık bir yaşında bir doza ihtiyacı olacak mı?
• Seyahat için kuduz aşısı gerekiyor mu?